دکتر محسن کمالی نیا

مهارت تاب آوری چیست؟

تاب آوری (resilience) یک مفهوم در روانشناسی است، که شامل برخورداری افراد از توانایی انعطاف پذیری و سازگاری در ابعاد روانی، عاطفی و رفتاری، در هنگام رو به رو شدن با شرایط نامطلوب زندگی است، که به افراد اجازه می‌دهد در صورت شکست و زمین خوردن، بتوانند مجدد از جای خود برخاسته و برای ادامه زندگی تلاش کنند. تاب آوری یا انعطاف پذیری، باعث می شود تا افراد با امیدواری، از چالش های استرس آمیز و اذیت کننده زندگی، عبور کرده و بتوانند بعد از شکست، خود را بازیابی کرده و زخم هایشان را التیام ببخشند. طبق تعریف انجمن روانشناسی آمریکا (APA)، تاب آوری عبارت است از:

فرآیند سازگاری، تحمل مشکلات و حل و فصل دشواری ها، همراه با امیدواری در مواجهه با تجارب نامطلوب یا چالش برانگیز زندگی

بر اساس تحقیقات، تاب آوری فقط محدود به شرایط خاص نیست، تاب آوری به معنای نداشتن استرس، آشفتگی و نداشتن احساسات بد هم نیست، بلکه کوششی برای گذر از حال بد به حال خوب است. تاب آوری و افزایش آن، در تحمل شرایط سخت، نیازمند پرورش و کسب بعضی مهارت های زندگی مانند حل مسئله، مدیریت استرس، تصمیم گیری و مدیریت احساسات است. افرادی که به تمرین تاب آوری پرداخته باشند، ظرفیت روانی بیشتری برای تحمل شرایط نامطلوب خواهند داشت. هر چه ظرفیت روانی افراد بالاتر بوده و تاب آوری بیشتری داشته باشند، احتمال زمین خوردن و ابتلا به اختلالات روانی، در آن ها کمتر خواهد شد. در تعریف تاب آوری، سه ویژگی مهم وجود دارد که عبارت است از:

• بهبود، به معنای توانایی بازگشت به حالت عادی یا عملکرد پیش از شرایط نامطلوب
• مقاومت، به معنای علائم محدود یا عدم به وجود آمدن اختلال در زندگی به دنبال عامل استرس زا
• بازیابی مجدد، به معنای یافتن راهکار های جدید با توجه به تغییر شرایط

بیشتر بخوانید: مهارت های زندگی چیست؟ آشنایی با مهارت های ده گانه زندگی

نشانه های تاب آوری بالا

افراد با مهارت تاب آوری، دارای تعدادی ویژگی متفاوت هستند که به آن ها کمک می کند تا با چالش های زندگی مقابله کنند. برخی از مهمترین نشانه های تاب آوری عبارت اند از:

• تنظیم هیجانی: تاب آوری با توانایی مدیریت احساسات و هیجانات، در مواجهه با استرس و شرایط سخت ارتباط دارد. هرچه توانایی تنظیم هیجانی بالاتر باشد، ظرفیت تاب آوری افراد بیشتر می شود.
• احساس کنترل بر زندگی: افراد تاب آور، تمایل به داشتن یک احساس کنترل درونی و عاملیت دارند. این افراد احساس می کنند که اقدامات آنها می تواند در تعیین نتیجه اتفاقات زندگی شان نقش داشته باشد و کنترل زندگی بر عهده خودشان خواهد بود.
• مهارت‌های حل مسئله: زمانی که برای افراد با تاب آوری بالا، مشکلی پیش می آید، به جای آشفته شدن و احساس سردرگمی، سعی می‌کنند راه‌حل‌هایی مناسب، برای گذر از شرایط سخت پیدا کرده یا ایجاد کنند. انتخاب روش های مقابله ای متناسب با مشکلات، به توانایی حل مسئله افراد اشاره دارد.
• شفقت به خود: یکی دیگر از نشانه های تاب آوری، دوست داشتن خود است. افراد با سطح بالای تاب آوری و انعطاف پذیری، با مهربانی با خود رفتار می کنند، مخصوصاً وقتی کارها بسیار سخت است، شکست را محتمل دانسته و خود را سرزنش نمی کنند.
• حمایت اجتماعی: داشتن یک شبکه قوی از افراد حامی، یکی دیگر از نشانه های تاب آوری است. افراد تاب آور اهمیت حمایت لزوم درخواست کمک در صورت نیاز را می دانند.
• ذهنیت برنده: اعتقاد به اینکه حتی زمانی که شرایط بسیار سخت است، می توانند از پس آن برآمده و از سختی های زندگی عبور کنند. در نتیجه با داشتن ذهنیت برنده، امیدواری به ادامه مسیر باقی مانده و تحمل آن بهتر می شود.

خواندن این مطلب مفید است: چطور عصبانیت را کنترل کنیم؟ ۱۲ تکنیک موثر کنترل خشم

مولفه های تاب آوری

تاب آوری، مهارتی است که همه افراد به شکل بالقوه آن را در وجود خود دارند؛ اما میزان آن، بنا بر شرایط و ویژگی های هر فرد متفاوت است. مهارت تاب آوری، تشکیل شده از ویژگی هایی است، که با تقویت آن ها می توان میزان سازگاری و نحوه برخورد با مسائل را بهبود بخشید. مولفه های تاب آوری، عبارت اند از:

1. واقع نگری
2. شفقت ورزی
3. پذیرش اتفاقات
4. مسئله یابی
5. بخشندگی
6. مدیریت احساسات
7. روابط اجتماعی
8. عزت نفس

مشاوره آنلاین با بهترین متخصصان توسعه فردی

دریافت نوبت

۱. واقع نگری

واقع نگری، به معنای داشتن چشم اندازی منطقی و واقع نگرایانه از مسائل زندگی و تلاش کافی برای رفع آن ها است. افراد با تقویت واقع نگری در خود، موجب افزایش تاب آوری در زندگی می شوند، چرا که از رویا پردازی جلوگیری شده و تصمیمات بر اساس واقعیت انجام خواهند شد.

۲. خود دوست داری یا شفقت ورزی

خود دوست داری یا شفقت داشتن نسبت به خود، به معنای عدم سخت گیری بیش از حد، سرزنش و تحقیر کردن خود، هنگام رویارویی با مشکلات است. افراد با دوست داشتن خود در هنگام تحمل سختی ها، تاب آوری بالاتری دارند. چرا که در این صورت خودشان را افرادی شایسته در نظر می گیرند که ممکن است مانند هر فرد دیگر، اشتباه کرده و با مشکلاتی مواجه شوند.

۳. پذیرش اتفاقات

پذیرش اتفاقات، یکی از مولفه های مهم تاب آوری برای ایجاد و افزایش قدرت تحمل مشکلات است. پذیرش اتفاقات مختلف در زندگی، باعث می شود تا فرد بداند که اتفاقات برای افتادن هستند و مشکلات تا همیشه در زندگی وجود نخواهند داشت. در نتیجه برای رسیدن به شرایط ایده آل، تلاش کرده و سختی ها را تاب می آورند.

۴. حل مسئله

از دیگر مولفه های افزایش تاب آوری، بهبود توانایی حل مسئله است. هنگام روبرو شدن با شرایط متفاوت و بعضا دشوار زندگی، لازم است تا مسئله به طور شفاف مشخص و راه های حل آن نیز شناسایی و اجرا شود. در این صورت افراد تاب آوری را در زندگی تجربه خواهند کرد.

مطلب مفید برای خواندن: مهارت های نرم چیست؟معرفی ۱۵ مهارت نرم و روش های تقویت آن

۵. بخشندگی

گاهی برای گذر از یک مرحله خاص در زندگی، باید مولفه بخشندگی را بکار گرفت، این به معنای پذیرفتن اشتباهات خود و به خصوص دیگران است. بخشندگی با ایجاد احساس آرامش در افراد، باعث افزایش تاب آوری می شود.

۶. مدیریت احساسات

بنا بر نظر یک پژوهش، مشخص شده است که مدیریت احساسات و تنظیم هیجانات، باعث افزایش تاب آوری افراد می شود. مدیریت احساسات، باعث افزایش ظرفیت انعطاف پذیری شده و تحمل استرس و احساسات بد ناشی از مشکلات زندگی را افزایش می دهد.

۷. روابط اجتماعی

مطالعات نشان داده است افراد با داشتن روابط اجتماعی قوی تر، که باعث تعامل بیشتر آن ها با دیگران می شود، همدلی و اعتماد بالاتری را تجربه کرده و نسبت به افرادی که ارتباطات اجتماعی کمتری دارند، تاب آوری بالاتری را تجربه می کنند.

۸. عزت نفس

طبق یک پژوهش انجام شده، مشخص شده است که عزت نفس، باعث افزایش تاب‌آوری شده و ارتباط نزدیکی با یکدیگر دارند. داشتن احساس مثبت نسبت به خود و باور داشتن به توانمندی ها، می تواند شرایط روانی افراد در برخورد با مشکلات را بهبود بخشیده و تقویت کند.